Listerioza w ciąży jak wykryć i kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeśli jesteś w ciąży i masz gorączkę połączoną z objawami grypopodobnymi lub żołądkowo-jelitowymi, albo podejrzewasz, że zjadłaś skażony produkt, kiedy zgłosić się do lekarza? Jeszcze dziś. Jak wykryć listeriozę w ciąży? Nie na podstawie samych objawów, lecz poprzez badania, przede wszystkim posiew krwi. Szybkie wdrożenie antybiotyku zmniejsza ryzyko powikłań u matki i dziecka [1].
Czym jest listerioza i dlaczego w ciąży jest groźna?
Listerioza w ciąży to zakażenie wywołane przez bakterię Listeria monocytogenes, najczęściej po spożyciu skażonej żywności. U ciężarnej może przebiegać łagodnie lub bezobjawowo, a mimo to stanowić realne zagrożenie dla płodu oraz noworodka.
Bakteria po przedostaniu się przez przewód pokarmowy może szerzyć się z krwią i w ciąży przenikać przez łożysko, prowadząc do zakażenia tkanek ciążowych lub dziecka. U matki objawy bywają nieswoiste, natomiast konsekwencje położnicze mogą być poważne.
Jakie objawy w ciąży powinny wzbudzić czujność?
Najczęstsze dolegliwości to gorączka, dreszcze, bóle mięśni, zmęczenie, ból głowy, ból gardła, biegunka, nudności, wymioty oraz ból brzucha lub pleców. Obraz kliniczny może przypominać grypę albo zatrucie pokarmowe, dlatego obserwacja symptomów nie wystarcza do rozpoznania.
W analizie 222 przypadków u ciężarnych gorączkę miało około 65 proc., objawy grypopodobne 32 proc., ból brzucha lub pleców 21,5 proc., a biegunkę lub wymioty 7 proc. Około 29 proc. pacjentek nie zgłaszało żadnych objawów.
W razie wystąpienia objawów neurologicznych takich jak silny ból głowy, sztywność karku, światłowstręt, drgawki, splątanie lub trudność z wybudzeniem należy natychmiast wezwać pomoc medyczną [1].
Jak wykryć listeriozę w ciąży?
Rozpoznania nie potwierdza się wyłącznie na podstawie objawów ani rutynowego badania kału. Podstawą diagnostyki jest wykrycie bakterii w materiale z jałowego miejsca, najczęściej w posiewie krwi pobranym możliwie szybko, najlepiej przed podaniem antybiotyku jeśli nie opóźnia to koniecznego leczenia.
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić także ocenę płynu owodniowego, łożyska lub płynu mózgowo-rdzeniowego oraz monitorowanie dobrostanu płodu i badanie ultrasonograficzne.
Nie prowadzi się rutynowych badań przesiewowych u bezobjawowych ciężarnych po pojedynczej, niepewnej ekspozycji. Decyzja o diagnostyce zależy od obecności objawów, rodzaju ekspozycji i oceny klinicznej.
Kiedy zgłosić się do lekarza w ciąży?
Pilnie, najlepiej tego samego dnia, jeśli masz gorączkę w ciąży, zwłaszcza gdy towarzyszą jej objawy grypopodobne, biegunka, wymioty, ból brzucha lub pleców, lub jeśli podejrzewasz spożycie skażonej żywności [1].
Natychmiastowa pomoc jest wymagana przy objawach neurologicznych takich jak silny ból głowy, sztywność karku, światłowstręt, drgawki, splątanie lub trudność z wybudzeniem [1].
Należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem także w przypadku wyraźnego osłabienia ruchów płodu, skurczów, krwawienia, odpływania płynu owodniowego lub silnego bólu brzucha [1].
Co powiedzieć lekarzowi i jak może wyglądać diagnostyka?
Podaj czas pojawienia się gorączki i innych dolegliwości, informacje o możliwej ekspozycji żywieniowej w ostatnich tygodniach oraz wszelkie niepokojące objawy położnicze. Lekarz oceni stan ogólny, przeprowadzi badanie położnicze, a w razie potrzeby zleci badania laboratoryjne, przede wszystkim posiew krwi, oraz monitorowanie płodu.
W diagnostyce różnicowej uwzględnia się grypę, COVID-19, zakażenia przewodu pokarmowego, infekcje układu moczowego i inne przyczyny gorączki i bólu brzucha.
Jak wygląda leczenie i dlaczego nie można zwlekać?
Leczenie polega na antybiotykoterapii dobranej przez lekarza. U ciężarnych z wysokim podejrzeniem zakażenia decyzję o rozpoczęciu terapii podejmuje się pilnie, ponieważ wczesne leczenie może ograniczyć ryzyko powikłań położniczych i noworodkowych.
W typowym schemacie leczenia niepowikłanej listeriozy u osób nieuczulonych stosuje się dożylną ampicylinę czasem z gentamycyną przez około 14 do 21 dni. O konkretnym leku, drodze podania i czasie terapii zawsze decyduje lekarz. Nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyków ani zwlekać z terapią, jeśli lekarz oceni wysokie ryzyko listeriozy.
Materiał do posiewu pobiera się przed antybiotykoterapią jeśli pozwala na to stan kliniczny. Ujemny wynik po rozpoczęciu leczenia nie zawsze wyklucza zakażenie i wymaga interpretacji w kontekście objawów i sytuacji położniczej.
Czym różni się sama ekspozycja na Listerię od choroby?
Spożycie potencjalnie skażonej żywności nie oznacza automatycznie zakażenia. Ryzyko zachorowania po pojedynczej ekspozycji jest zwykle niskie, co oszacowano na około 1 przypadek na 10 000 ciężarnych w czasie jednego z ognisk skażonej żywności.
U bezobjawowych ciężarnych po pojedynczej, niepewnej ekspozycji nie wdraża się rutynowo testów ani leczenia. Dalsze postępowanie zależy od objawów, rodzaju i czasu ekspozycji oraz oceny lekarza.
Jakie są możliwe konsekwencje dla ciąży i noworodka?
Zakażenie w ciąży może prowadzić do poronienia, obumarcia płodu, porodu przedwczesnego, zakażenia noworodka, sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka.
Śmiertelność przypadków listeriozy oceniana jest na około 20 proc., a blisko 25 proc. zakażeń związanych z ciążą kończy się utratą płodu lub śmiercią noworodka. Dane te pochodzą z analiz nadzoru i serii przypadków i należy je interpretować w kontekście populacji i definicji przypadku.
W jednym z przeglądów obejmujących ponad 200 przypadków około 20 proc. ciąż zakończyło się poronieniem samoistnym lub urodzeniem martwego dziecka. To wyniki z określonej serii i nie odzwierciedlają indywidualnego ryzyka każdej pacjentki.
Ile trwa okres od zakażenia do wystąpienia objawów?
Okres między ekspozycją a objawami jest zmienny i może być długi. Dla oceny ryzyka znaczenie ma nie tylko ostatni posiłek, lecz także wcześniejsze spożycie potencjalnie skażonej żywności.
Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia żywnością w ciąży?
Kluczowe jest unikanie niepasteryzowanego mleka i produktów z niego wytworzonych, surowego mięsa i ryb, niedogotowanych potraw, wybranych chłodzonych produktów gotowych do spożycia oraz żywności przechowywanej w niepewnych warunkach. Istotne są higiena rąk, czystość lodówki, kontrola temperatury oraz przestrzeganie terminów przydatności. Listeria może namnażać się w temperaturze lodówkowej, co podnosi znaczenie bezpieczeństwa żywności gotowej do spożycia [1].
Dlaczego szybka reakcja jest ważniejsza niż samodiagnoza?
Nieswoiste objawy utrudniają rozpoznanie, a łagodny przebieg u matki nie wyklucza ryzyka dla płodu. Szybki kontakt z lekarzem i właściwe badania są ważniejsze niż samodzielne ocenianie, czy dany produkt był skażony. Wczesne wdrożenie leczenia może ograniczyć ryzyko ciężkich powikłań.
Bibliografia
- https://www.nhs.uk/conditions/listeriosis/
IndeksLekow.pl to nowy portal, który powstał z myślą o wszystkich poszukujących rzetelnych, praktycznych informacji o lekach i suplementach. Publikujemy przystępne przewodniki, wyjaśniamy działanie substancji czynnych oraz analizujemy skład i bezpieczeństwo stosowania. Naszym celem jest jasne tłumaczenie zawiłości farmakologii, by wspierać świadome decyzje dotyczące zdrowia każdego Czytelnika.